Liber secundus
Belgae et Nerviī
Gradus quārtus · Lēctiō expedīta
Cum esset Caesar in citeriōre Galliā ita utī suprā dēmōnstrāvimus, crēbrī ad eum rūmōrēs adferēbantur, litterīsque item Labiēnī certior fīēbat…
Hīs nūntiīs litterīsque commōtus Caesar duās legiōnēs in citeriōre Galliā novās cōnscrīpsit, et initā aestāte in interiōrem Galliam quī…
Eō cum dē imprōvīsō celeriusque omnium opīniōne vēnisset, Rēmī, quī proximī Galliae ex Belgīs sunt, ad eum lēgātōs Iccium et Andocombogium,…
Cum ab hīs quaereret quae cīvitātēs quantaeque in armīs essent et quid in bellō possent, sīc reperiēbat: plērōsque Belgās esse ortōs ab…
Caesar Rēmōs cohortātus līberāliterque ōrātiōne prōsecūtus, omnem senātum ad sē convenīre prīncipumque līberōs obsidēs ad sē addūcī iussit. Quae…
Ab hīs castrīs oppidum Rēmōrum nōmine Bibrax aberat mīlia passuum octō. Id ex itinere māgnō impetū Belgae oppūgnāre coepērunt. Aegrē eō diē…
Eō dē mediā nocte Caesar īsdem ducibus ūsus quī nūntiī ab Icciō vēnerant, Numidās et Crētās sagittāriōs et funditōrēs Baleārēs subsidiō…
Caesar prīmō et propter multitūdinem hostium et propter eximiam opīniōnem virtūtis proeliō supersedēre statuit; cotīdiē tamen equestribus…
Palūs erat nōn māgna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc sī nostrī trānsīrent hostēs exspectābant; nostrī autem, sī ab illīs initium…
Caesar certior factus ab Titūriō omnem equitātum et levis armātūrae Numidās, funditōrēs sagittāriōsque pontem trādūcit atque ad eōs contendit.…
Eā rē cōnstitūtā secundā vigiliā māgnō cum strepitū ac tumultū castrīs ēgressī nūllō certō ōrdine neque imperiō, cum sibī quisque prīmum…
Postrīdiē eius diēī Caesar, priusquam sē hostēs ex terrōre ac fugā reciperent, in fīnīs Suessiōnum, quī proximī Rēmīs erant, exercitum dūxit et…
Caesar obsidibus acceptīs prīmīs cīvitātis atque ipsīus Galbae rēgis duōbus fīliīs, armīsque omnibus ex oppidō trāditīs in dēditiōnem Suessiōnēs…
Prō hīs Dīviciācus — nam post discessum Belgārum dīmissīs Haeduōrum cōpiīs ad eum reverterat — facit verba : ‘Bellovacōs omnī tempore in fidē…
Caesar honōris Dīviciācī atque Haeduōrum causā sēsē eōs in fidem receptūrum et cōnservātūrum dīxit, et quod erat cīvitās māgnā inter Belgās…
Cum per eōrum fīnīs trīduum iter fēcisset, inveniēbat ex captīvīs Sabim flūmen ā castrīs suīs nōn amplius mīlia passuum x abesse ; trāns id…
Hīs rēbus cōgnitīs explōrātōrēs centuriōnēsque praemittit quī locum castrīs idōneum dēligant. Cum ex dēditiciīs Belgīs reliquīsque Gallīs…
Locī nātūra erat haec quem locum nostrī castrīs dēlēgerant. Collis ab summō aequāliter dēclīvis ad flūmen Sabim, quod suprā nōmināvimus,…
Caesar equitātū praemissō subsequēbātur omnibus cōpiīs ; sed ratiō ōrdōque agminis aliter sē habēbat ac Belgae ad Nerviōs dētulerant. Nam quod…
Caesarī omnia ūnō tempore erant agenda: vexillum prōpōnendum (quod erat īnsīgne cum ad arma concurrī oportēret), sīgnum tubā dandum, ab opere…
Caesar necessāriīs rēbus imperātīs ad cohortandōs mīlitēs quam in partem fors obtulit dēcucurrit, et ad legiōnem decimam dēvēnit. Mīlitēs nōn…
Īnstrūctō exercitū magis ut locī nātūra dēiectusque collis et necessitās temporis quam ut reī mīlitāris ratiō atque ōrdō postulābat, cum…
Legiōnis nōnae et decimae mīlitēs, ut in sinistrā parte aciē cōnstiterant, pīlīs ēmissīs cursū ac lassitūdine exanimātōs volneribusque cōnfectōs…
Eōdem tempore equitēs nostrī levisque armātūrae peditēs, quī cum eīs ūnā fuerant, quōs prīmō hostium impetū pulsōs dīxeram, cum sē in castra…
Caesar ab decimae legiōnis cohortātiōne ad dextrum cornū profectus, ubī suōs urgērī sīgnīsque in ūnum locum conlātīs duodecimae legiōnis…
Caesar cum septimam legiōnem, quae iūxtā cōnstiterat, item urgērī ab hoste vīdisset, tribūnōs mīlitum monuit ut paulātim sēsē legiōnēs…
Hōrum adventū tanta rērum commūtātiō est facta ut nostrī, etiam quī volneribus cōnfectī prōcubuissent, scūtīs innīxī proelium redintegrārent,…
Hōc proeliō factō et prope ad interneciōnem gente ac nōmine Nerviōrum redāctō, māiōrēs nātū, quōs ūnā cum puerīs mulieribusque in aestuāria ac…
Aduatucī, dē quibus suprā dīximus, cum omnibus cōpiīs auxiliō Nerviīs venīrent, hāc pūgnā nūntiātā ex itinere domum revertērunt; cunctīs oppidīs…
Ac prīmō adventū exercitūs nostrī crēbrās ex oppidō excursiōnēs faciēbant parvulīsque proeliīs cum nostrīs contendēbant; posteā vallō pedum XII,…
Ubī vērō movērī et adpropinquāre moenibus vīdērunt, novā atque inūsitātā speciē commōtī lēgātōs ad Caesarem dē pāce mīsērunt, quī ad hunc modum…
Ad haec Caesar respondit: ‘Sē magis cōnsuētūdine suā quam meritō eōrum cīvitātem cōnservātūrum, sī, prius quam mūrum ariēs attigisset, sē…
Sub vesperum Caesar portās claudī mīlitēsque ex oppidō exīre iussit, nē quam noctū oppidānī ā mīlitibus iniūriam acciperent. Illī ante initō (ut…
Eōdem tempore ā P. Crassō, quem cum legiōne ūnā mīserat ad Venetōs, Venellōs, Osismōs, Coriosolitās, Esuviōs, Aulercōs, Redonēs, quae sunt…
Hīs rēbus gestīs, omnī Galliā pācātā, tanta huius bellī ad barbarōs opīniō perlāta est utī ab eīs nātiōnibus quae trāns Rhēnum incolerent lēgātī…