Liber septimus
Vercingetorīx et Alēsia
Gradus quārtus · Lēctiō expedīta
Quiētā Galliā Caesar, ut cōnstituerat, in Ītaliam ad conventūs agendōs proficīscitur. Ibī cōgnōscit dē P. Clōdī caede; dē senātūsque cōnsultō…
Hīs rēbus agitātīs profitentur Carnutēs sē nūllum perīculum commūnis salūtis causā recūsāre, prīncipēsque ex omnibus bellum factūrōs…
Ubī ea diēs vēnit, Carnutēs Cotuātō et Conconnetodumnō ducibus, dēspērātīs hominibus, Cēnabum sīgnō datō concurrunt, cīvīsque Rōmānōs quī…
Similī ratiōne ibī Vercingetorīx, Celtillī fīlius, Arvernus, summae potentiae adulēscēns, — cuius pater prīncipātum tōtīus Galliae obtinuerat,…
Hīs suppliciīs celeriter coāctō exercitū Lucterium Cadurcum, summae hominem audāciae, cum parte cōpiārum in Rutēnōs mittit; ipse in Biturīgēs…
Hīs rēbus in Ītaliam Caesarī nūntiātīs, cum iam ille urbānās rēs virtūte Cn. Pompēī commodiōrem in statum pervēnisse intellegeret, in…
Interim Lucterius Cadūrcus in Rutēnōs missus eam cīvitātem Arvernīs conciliat. Prōgressus in Nitiobrigēs et Gabalōs ab utrīsque obsidēs accipit,…
Hīs rēbus comparātīs, repressō iam Lucteriō et remōtō, quod intrāre intrā praesidia perīculōsum putābat, in Helviōs proficīscitur. Etsī mōns…
At Caesar bīduum in hīs locīs morātus, quod haec dē Vercingetorige ūsū ventūra opīniōne praecēperat, per causam supplēmentī equitātūsque cōgendī…
Māgnam haec rēs Caesarī difficultātem ad cōnsilium capiendum adferēbat: sī reliquam partem hiemis ūnō locō legiōnēs continēret, nē stīpendiāriīs…
Alterō diē cum ad oppidum Senonum, Vellaunodūnum, vēnisset, nē quem post sē hostem relinqueret, et quō expedītiōre rē frūmentāriā ūterētur,…
Vercingetorīx ubī dē Caesaris adventū cōgnōvit, oppūgnātiōne dēsistit atque obviam Caesarī proficīscitur. Ille oppidum Biturīgum positum in viā…
Caesar ex castrīs equitātum ēdūcī iubet, proeliumque equestre committit; labōrantibus iam suīs Germānōs equitēs circiter cccc submittit, quōs ab…
Vercingetorīx tot continuīs incommodīs Vellaunodūnī, Cēnabī, Noviodūnī acceptīs suōs ad concilium convocat. Docet ‘longē aliā ratiōne esse…
Omnium cōnsēnsū hāc sententiā probātā ūnō diē amplius xx urbēs Biturīgum incenduntur. Hoc idem fit in reliquīs cīvitātibus. In omnibus partibus…
Vercingetorīx minōribus Caesarem itineribus subsequitur, et locum castrīs dēligit palūdibus silvīsque mūnītum, ab Avaricō longē mīlia passuum…
Castrīs ad eam partem oppidī positīs Caesar quae intermissa [ā] flūmine et palūde aditum, ut suprā dīximus, angustum habēbat, aggerem adparāre,…
Cum iam mūrō turrēs adpropinquāssent, ex captīvīs Caesar cōgnōvit Vercingetorigem cōnsūmptō pābulō castra mōvisse propius Avaricum, atque ipsum…
Collis erat lēniter ab īnfimō acclīvis. Hunc ex omnibus ferē partibus palūs difficilis atque impedīta cingēbat, nōn lātior pedibus L. Hōc sē…
Vercingetorīx cum ad suōs redīsset, prōditiōnis īnsimulātus,— quod castra propius Rōmānōs mōvisset, quod cum omnī equitātū discessisset, quod…
Conclāmat omnis multitūdō et suō mōre armīs concrepat, — quod facere in eō cōnsuērunt cuius ōrātiōnem adprobant: ‘Summum esse Vercingetorigem…
Singulārī mīlitum nostrōrum virtūtī cōnsilia cuiusque modī Gallōrum occurrēbant, ut est summae genus sollertiae, atque ad omnia imitanda et…
Mūrī autem omnēs Gallicī hāc ferē fōrmā sunt. Trabēs dīrēctae, perpetuae in longitūdinem paribus intervāllīs, distantēs inter sē bīnōs pedēs, in…
Hīs tot rēbus impedītā oppūgnātiōne mīlitēs, cum tōtō tempore frīgore et adsiduīs imbribus tardārentur, tamen continentī labōre omnia haec…
Cum in omnibus locīs, cōnsūmptā iam reliquā parte noctis, pūgnārētur semperque hostibus spēs victōriae redintegrārētur, — eō magis quod deūstōs…
Omnia expertī Gallī, quod rēs nūlla successerat, posterō diē cōnsilium cēpērunt ex oppidō profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id…
Posterō diē Caesar prōmōtā turrī dīrēctīsque operibus quae facere īnstituerat, māgnō coörtō imbri, nōn inūtilem hanc ad capiendum cōnsilium…
Hostēs rē novā perterritī, mūrō turribusque dēiectī, in forō ac locīs patentiōribus cuneātim cōnstitērunt, hōc animō ut, sī quā ex parte obviam…
Posterō diē conciliō convocātō cōnsōlātus cohortātusque est: ‘Nē sē admodum animō dēmitterent, nēve perturbārentur incommodō; nōn virtūte neque…
Fuit haec ōrātiō nōn ingrāta Gallīs, et maximē quod ipse animō nōn dēfēcerat tantō acceptō incommodō, neque sē in occultum abdiderat et…
Nec minus quam est pollicitus Vercingetorīx animō labōrābat ut reliquās cīvitātīs adiungeret, atque eārum prīncipēs dōnīs pollicitātiōnibusque…
Caesar Avaricī complūrīs diēs commorātus summamque ibī cōpiam frūmentī et reliquī commeātūs nactus, exercitum ex labōre atque inopiā reficit.…
Caesar etsī ā bellō atque hoste discēdere dētrimentōsum esse exīstimābat, tamen nōn īgnōrāns quanta ex dissēnsiōnibus incommoda orīrī…
Hōc dēcrētō interpositō, — cohortātus Haeduōs ut contrōversiārum ac dissēnsiōnis oblīvīscerentur atque omnibus omissīs [hīs] rēbus huic bellō…
Cum uterque utrimque exīsset exercitus, in cōnspectū ferēque ē regiōne castrīs castra pōnēbant. Dispositīs explōrātōribus, nēcubi effectō ponte…
Caesar ex eō locō quīntīs castrīs Gergoviam pervēnit, equestrīque eō diē proeliō levī factō, perspectō urbis sitū, quae posita in altissimō…
Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Haeduus, cui magistrātum adiūdicātum ā Caesare dēmōnstrāvimus, sollicitātus ab Arvernīs pecūniā…
Litavīcus acceptō exercitū, cum mīlia passuum circiter xxx ā Gergoviā abesset, convocātīs subitō mīlitibus lacrimāns, “Quō proficīscimur,”…
Eporēdorīx Haeduus, summō locō nātus adulēscēns et summae domī potentiae, et ūnā Viridomārus, parī aetāte et grātiā sed genere disparī, quem…
Māgnā adfectus sollicitūdine hōc nūntiō Caesar, quod semper Haeduōrum cīvitātī praecipuē indulserat, nūllā interpositā dubitātiōne legiōnēs…
Caesar nūntiīs ad cīvitātem Haeduōrum missīs quī suō beneficiō cōnservātōs docērent, quōs iūre bellī interficere potuisset, tribusque hōrīs…
Dum haec ad Gergoviam geruntur, Haeduī prīmīs nūntiīs ab Litavīcō acceptīs nūllum sibī ad cōgnōscendum spatium relinquunt. Impellit aliōs…
Interim nūntiō adlātō omnīs eōrum mīlitēs in potestāte Caesaris tenērī, concurrunt ad Aristium; nihil pūblicō factum cōnsiliō dēmōnstrant;…
Haec cōgitantī accidere vīsa est facultās bene gerendae reī. Nam cum in minōra castra operis perspiciendī causā vēnisset, animadvertit collem…
Hāc rē cōgnitā Caesar mittit complūrīs equitum turmās eō dē mediā nocte; imperat ut paulō tumultuōsius omnibus locīs pervagentur. Prīmā lūce…
Mūrus oppidī ā plānitiē atque initiō ascēnsūs rēctā regiōne, sī nūllus ānfrāctus intercēderet, MCC passūs aberat; quicquid hūc circuitūs ad…
Cōnsecūtus id quod animō prōposuerat Caesar receptuī canī iussit, legiōnisque x, quācum erat, contiōnātus, sīgna cōnstituit. At reliquārum…
Interim eī quī ad alteram partem oppidī, ut suprā dēmōnstrāvimus, mūnītiōnis causā convēnerant, prīmō exaudītō clāmōre, inde etiam crēbrīs…
Caesar cum inīquō locō pūgnārī hostiumque cōpiās augērī vidēret, praemetuēns suīs ad T. Sextium lēgātum, quem minōribus castrīs praesidiō…
Cum ācerrimē comminus pūgnārētur, hostēs locō et numerō, nostrī virtūte cōnfīderent, subitō sunt Haeduī vīsī ab latere nostrīs apertō, quōs…
Nostrī cum undique premerentur, XLVI centuriōnibus āmissīs dēiectī sunt locō; sed intolerantius Gallōs īnsequentīs legiō X tardāvit, quae prō…
Posterō diē Caesar contiōne advocātā temeritātem cupiditātemque mīlitum reprehendit, quod sibī ipsī iūdicāvissent quō prōcēdendum aut quid…
Hāc habitā contiōne et ad extrēmam ōrātiōnem cōnfīrmātīs mīlitibus, nē ob hanc causam animō permovērentur, neu, quod inīquitās locī attulisset,…
Ibī ā Viridomārō atque Eporēdorīge Haeduīs appellātus, discit cum omnī equitātū Litavīcum ad sollicitandōs Haeduōs profectum; opus esse ipsōs…
Noviodūnum erat oppidum Haeduōrum ad rīpās Ligeris opportūnō locō positum. Hūc Caesar omnīs obsidēs Galliae, frūmentum, pecūniam pūblicam,…
Quibus rēbus cōgnitīs Caesar mātūrandum sibī cēnsuit, sī esset in perficiendīs pontibus perīclitandum, ut prius quam essent māiōrēs eō coāctae…
Dum haec apud Caesarem geruntur, Labiēnus eō supplēmentō quod nūper ex Ītaliā vēnerat relictō Agēdincī, ut esset impedīmentīs praesidiō, cum…
Labiēnus prīmō vīneās agere, crātibus atque aggere palūdem explēre atque iter mūnīre cōnābātur. Postquam id difficilius fierī animadvertit,…
Iam Caesar ā Gergoviā discessisse audiēbātur; iam dē Haeduōrum dēfectiōne et secundō Galliae mōtū rūmōrēs adferēbantur; Gallīque in conloquiīs…
Itaque sub vesperum cōnsiliō convocātō, cohortātus ut ea quae imperāsset dīligenter īndustriēque administrārent, nāvīs quās Metiosēdō dēdūxerat…
Eō cum esset ventum, explōrātōrēs hostium, ut omnī flūminis parte erant dispositī, inopīnantēs, quod māgna subitō erat coörta tempestās, ā…
Prīmā lūce et nostrī omnēs erant trānsportātī et hostium aciēs cernēbātur. Labiēnus, mīlitēs cohortātus ut suae prīstinae virtūtis et tot…
Dēfectiōne Haeduōrum cōgnitā bellum augētur. Lēgātiōnēs in omnīs partīs circummittuntur; quantum grātiā, auctōritāte, pecūniā valent, ad…
Ipse imperat reliquīs cīvitātibus obsidēs; dēnique eī reī cōnstituit diem. Hūc omnīs equitēs, xv mīlia numerō, celeriter convenīre iubet;…
Ad hōs omnīs cāsūs prōvīsa erant praesidia cohortium duārum et vīgintī, quae ex ipsā coāctā prōvinciā ab L. Caesare lēgātō ad omnīs partīs…
Intereā, dum haec geruntur, hostium cōpiae ex Arvernīs, equitēsque quī tōtī Galliae erant imperātī conveniunt. Māgnō hōrum coāctō numerō, cum…
Probātā rē atque omnibus ad iūs iūrandum adāctīs, posterō diē in trēs partīs distribūtō equitātū duae sē aciēs ab duōbus lateribus ostendunt,…
Fugātō omnī equitātū Vercingetorīx cōpiās suās, ut prō castrīs conlocāverat, redūxit prōtinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiōrum, iter…
Ipsum erat oppidum in colle summō admodum ēditō locō, ut nisi obsidiōne expūgnārī nōn posse vidērētur. Cuius collis rādīcēs duo duābus ex…
Opere īnstitūtō fit equestre proelium in eā plānitiē quam intermissam collibus tria mīlia passuum in longitūdinem patēre suprā dēmōnstrāvimus.…
Vercingetorīx, priusquam mūnītiōnēs ab Rōmānīs perficiantur, cōnsilium capit omnem ab sē equitātum noctū dīmittere. Discēdentibus mandat ut suam…
Quibus rēbus cōgnitīs ex perfugīs et captīvīs Caesar haec genera mūnītiōnis īnstituit: fossam pedum vīgintī dīrēctīs lateribus dūxit, ut eius…
Erat eōdem tempore et māteriārī et frūmentārī et tantās mūnītiōnēs fierī necesse, dēminūtīs nostrīs cōpiīs, quae longius ā castrīs…
Hīs rēbus perfectīs, regiōnēs secūtus quam potuit aequissimās prō locī nātūrā, xiv mīlia passuum complexus parīs eiusdem generis mūnītiōnēs,…
Dum haec apud Alesiam geruntur, Gallī conciliō prīncipum indīctō nōn omnīs quī arma ferre possent, ut cēnsuit Vercingetorīx, convocandōs…
Huius operā Commī, ut anteā dēmōnstrāvimus, fīdēlī atque ūtilī superiōribus annīs erat ūsus in Britanniā Caesar; prō quibus meritīs cīvitātem…
At eī quī Alesiae obsidēbantur, praeteritā diē quā auxilia suōrum exspectāverant, cōnsūmptō omnī frūmentō, īnsciī quid in Haeduīs gererētur,…
Sententiīs dictīs cōnstituunt ut eī quī valētūdine aut aetāte inūtilēs sint bellō oppidō excēdant, atque omnia prius experiantur quam ad…
Intereā Commius reliquīque ducēs, quibus summa imperī permissa erat, cum omnibus cōpiīs ad Alesiam perveniunt, et colle exteriōre occupātō nōn…
Caesar omnī exercitū ad utramque partem mūnītiōnum dispositō, ut, sī ūsus veniat, suum quisque locum teneat et nōverit, equitātum ex castrīs…
Ūnō diē intermissō Gallī atque hōc spatiō māgnō crātium, scālārum, harpagōnum numerō effectō, mediā nocte silentiō ex castrīs ēgressī ad…
Dum longius ā mūnītiōne aberant Gallī, plūs multitūdine tēlōrum prōficiēbant; posteāquam propius successērunt, aut sē stimulīs inopīnantēs…
Bis māgnō cum dētrimentō repulsī Gallī quid agant cōnsulunt. Locōrum perītōs adhibent; ex hīs superiōrum castrōrum sitūs mūnītiōnēsque…
Vercingetorīx ex arce Alesiae suōs cōnspicātus ex oppidō ēgreditur: crātīs, longuriōs, mūsculōs, falcīs, reliquaque quae ēruptiōnis causā…
Caesar idōneum locum nactus quid quāque ex parte gerātur cōgnōscit; labōrantibus subsidium submittit. Utrīsque ad animum occurrit ūnum esse…
Hīs rēbus cōgnitīs Caesar Labiēnum cum cohortibus vi subsidiō labōrantibus mittit. Imperat, sī sustinēre nōn possit, dēductīs cohortibus…
Mittit prīmum Brūtum adulēscentem cum cohortibus Caesar, post cum aliīs C. Fabium lēgātum; postrēmō ipse, cum vehementius pūgnārētur, integrōs…
Eius adventū ex colōre vestītūs cōgnitō, [quō īnsīgnī in proeliīs ūtī cōnsuērat], turmīsque equitum et cohortibus vīsīs quās sē sequī iusserat,…
Posterō diē Vercingetorīx conciliō convocātō id bellum sē suscēpisse nōn suārum necessitātum sed commūnis lībertātis causā dēmōnstrat; et…
Hīs rēbus cōnfectīs in Haeduōs proficīscitur; cīvitātem recipit. Eō lēgātī ab Arvernīs missī quae imperāret sē factūrōs pollicentur. Imperat…