Liber quārtus
Rhēnus et Britannia
Gradus quārtus · Lēctiō expedīta
Ea quae secūta est hieme, quī fuit annus Cn. Pompēiō, M. Crassō cōnsulibus, Usipetēs Germānī et item Tencterī māgnā [cum] multitūdine hominum…
Mercātōribus est aditus magis eō ut quae bellō cēperint quibus vēndant habeant, quam quō ūllam rem ad sē importārī dēsīderent. Quīn etiam…
Pūblicē maximam putant esse laudem quam lātissimē ā suīs fīnibus vacāre agrōs: hāc rē sīgnificārī māgnum numerum cīvitātum suam vim sustinēre…
In eādem causā fuērunt Usipetēs et Tencterī, quōs suprā dīximus, quī complūrīs annōs Suēvōrum vim sustinuērunt; ad extrēmum tamen agrīs expulsī…
Hīs dē rēbus Caesar certior factus et īnfīrmitātem Gallōrum veritus, quod sunt in cōnsiliīs capiendīs mōbilēs et novīs plērumque rēbus student,…
Quā cōnsuētūdine cōgnitā Caesar, nē graviōrī bellō occurreret, mātūrius quam cōnsuērat ad exercitum proficīscitur. Eō cum vēnisset, ea quae fore…
Rē frūmentāriā comparātā equitibusque dēlēctīs, iter in ea loca facere coepit quibus in locīs esse Germānōs audiēbat. Ā quibus cum paucōrum…
Ad haec Caesar quae vīsum est respondit; sed exitus fuit ōrātiōnis: ‘Sibī nūllam cum hīs amīcitiam esse posse, sī in Galliā remanērent; neque…
Lēgātī haec sē ad suōs relātūrōs dīxērunt et rē dēlīberātā post diem tertium ad Caesarem reversūrōs; intereā nē propius sē castra movēret…
Mosa prōfluit ex monte Vosegō, quī est in fīnibus Lingonum, et parte quādam ex Rhēnō receptā quae appellātur Vacalus, īnsulam efficit Batāvōrum…
Caesar cum ab hoste nōn amplius passuum XII mīlibus abesset, ut erat cōnstitūtum, ad eum lēgātī revertuntur; quī in itinere congressī māgnopere…
At hostēs, ubī prīmum nostrōs equitēs cōnspexērunt, quōrum erat V mīlium numerus, cum ipsī nōn amplius DCCC equitēs habērent, quod eī quī…
Hōc factō proeliō Caesar neque iam sibī lēgātōs audiendōs neque condiciōnēs accipiendās arbitrābātur ab eīs quī per dolum atque īnsidiās petītā…
Aciē triplicī īnstitūtā et celeriter VIII mīlium itinere cōnfectō, prius ad hostium castra pervēnit quam quid agerētur Germānī sentīre possent.…
Germānī post tergum clāmōre audītō cum suōs interficī vidērent, armīs abiectīs sīgnīsque mīlitāribus relictīs sē ex castrīs ēiēcērunt, et cum ad…
Germānicō bellō cōnfectō multīs dē causīs Caesar statuit sibī Rhēnum esse trānseundum: quārum illa fuit iūstissima, quod, cum vidēret Germānōs…
Caesar hīs dē causīs quās commemorāvī Rhēnum trānsīre dēcrēverat; sed nāvibus trānsīre neque satis tūtum esse arbitrābātur, neque suae neque…
Diēbus x quibus māteria coepta erat comportārī omnī opere effectō exercitus trādūcitur. Caesar ad utramque partem pontis fīrmō praesidiō relictō…
Caesar paucōs diēs in eōrum fīnibus morātus, omnibus vīcīs aedificiīsque incēnsīs frūmentīsque succīsīs, sē in fīnīs Ubiōrum recēpit; atque hīs…
Exiguā parte aestātis reliquā Caesar, etsī in hīs locīs (quod omnis Gallia ad septentriōnēs vergit) mātūrae sunt hiemēs, tamen in Britanniam…
Ad haec cōgnōscenda, priusquam perīculum faceret, idōneum esse arbitrātus, C. Volusēnum cum nāvī longā praemittit. Huic mandat ut explōrātīs…
Dum in hīs locīs Caesar nāvium parandārum causā morātur, ex māgnā parte Morīnōrum ad eum lēgātī vēnērunt quī sē dē superiōris temporis cōnsiliō…
Hīs cōnstitūtīs rēbus nactus idōneam ad nāvigandum tempestātem tertiā ferē vigiliā solvit, equitēsque in ulteriōrem portum prōgredī et nāvīs…
At barbarī cōnsiliō Rōmānōrum cōgnitō, praemissō equitātū et essedāriīs, quō plērumque genere in proeliīs ūtī cōnsuērunt, reliquīs cōpiīs…
Quod ubī Caesar animadvertit, nāvīs longās, quārum et speciēs erat barbarīs inūsitātior et mōtus ad ūsum expedītior, paulum removērī ab…
Pūgnātum est ab utrīsque ācriter. Nostrī tamen, quod neque ōrdinēs servāre neque fīrmiter īnsistere neque sīgna subsequī poterant, atque alius…
Hostēs proeliō superātī, simul atque sē ex fugā recēpērunt, statim ad Caesarem lēgātōs dē pāce mīsērunt; obsidēs datūrōs quaeque imperāsset…
Hīs rēbus pāce cōnfīrmātā, post diem quārtum quam est in Britanniam ventum, nāvēs XVIII dē quibus suprā dēmōnstrātum est, quae equitēs…
Eādem nocte accidit ut esset lūna plēna, quī diēs maritimōs aestūs maximōs in Ōceanō efficere cōnsuēvit, nostrīsque id erat incōgnitum. Ita ūnō…
Quibus rēbus cōgnitīs prīncipēs Britanniae, quī post proelium ad Caesarem convēnerant, inter sē conlocūtī, cum et equitēs et nāvīs et frūmentum…
At Caesar, etsī nōndum eōrum cōnsilia cōgnōverat, tamen et ex ēventū nāvium suārum et ex eō quod obsidēs dare intermīserant, fore id quod…
Dum ea geruntur, legiōne ex cōnsuētūdine ūnā frūmentātum missā, quae appellābātur VII, neque ūllā ad id tempus bellī suspīciōne interpositā, —…
Genus hōc est ex essedīs pūgnae. Prīmō per omnīs partīs perequitant et tēla coniciunt atque ipsō terrōre equōrum et strepitū rotārum ōrdinēs…
Quibus rēbus perturbātīs nostrīs nōvitāte pūgnae tempore opportūnissimō Caesar auxilium tulit; namque eius adventū hostēs cōnstitērunt, nostrī…
Caesar, etsī idem quod superiōribus diēbus acciderat fore, vidēbat, — ut, sī essent hostēs pulsī, celeritāte perīculum effugerent, — tamen…
Eōdem diē lēgātī ab hostibus missī ad Caesarem dē pāce vēnērunt. Hīs Caesar numerum obsidum quem anteā imperāverat duplicāvit, eōsque in…
Quibus ex nāvibus cum essent expositī mīlitēs circiter ccc atque in castra contenderent, Morīnī, quōs Caesar in Britanniam proficīscēns pācātōs…
Caesar posterō diē T. Labiēnum lēgātum cum eīs legiōnibus quās ex Britanniā redūxerat in Morīnōs, quī rebelliōnem fēcerant, mīsit. Quī cum…